पावसाच्या खंडाने नुकसान, प्रशासनाकडून पंचनामे सुरू; नुकसान भरपाईसाठी शेतकऱ्यांनी काय खबरदारी घ्यावी?
१. पावसाच्या खंडाने खरीप पिके धोक्यात
राज्यात गेल्या २० ते २५ दिवसांपासून पावसाने मोठा खंड दिल्यामुळे शेतकऱ्यांचे अतोनात नुकसान झाले आहे. विशेषतः कोरडवाहू भागातील पिके पूर्णपणे सुकून गेली असून हाता तोंडाशी आलेला घास हिरावला गेला आहे. शेतातील पिकांनी माना टाकल्या असून काही ठिकाणी पिके शेतात उभी दिसत असली, तरी त्यांच्यातून उत्पादनाची कोणतीही आशा उरलेली नाही. अनेक भागांत पिकांवर कीड आणि रोगांचा प्रादुर्भावही वाढला आहे.
२. तंत्रज्ञान नव्हे, प्रत्यक्ष पंचनाम्यांची गरज
सध्या पिके शेतात वाळलेली उभी असल्याने सॅटेलाइट किंवा उपग्रह आधारित तंत्रज्ञानात हे नुकसान स्पष्टपणे दिसून येत नाही. मात्र, प्रत्यक्ष बांधावर जाऊन पाहिले तर नुकसानीची दाहकता प्रचंड आहे. त्यामुळे केवळ डिजिटल डेटावर अवलंबून न राहता प्रत्यक्ष शेतात जाऊन वस्तुनिष्ठ पंचनामे व्हावेत, अशी मागणी शेतकऱ्यांकडून केली जात होती. या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाने पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे.
३. विविध जिल्ह्यांमध्ये पाहणी दौरे सुरू
शेतकऱ्यांनी जिल्हाधिकाऱ्यांना दिलेल्या निवेदनांनंतर विविध जिल्ह्यांत तहसीलदार व तालुका कृषी अधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखाली विशेष समित्या गठीत करण्यात आल्या आहेत. अकोला जिल्ह्यामध्ये स्वतः जिल्हाधिकाऱ्यांनी पीक पाहणी दौरा केला असून धाराशीव, सोलापूर, जालना, बुलढाणा, वाशीम आणि हिंगोली यांसारख्या जिल्ह्यांतही पंचनामे आणि दुष्काळी मदतीची मागणी जोर धरत आहे. नुकसानग्रस्त महसूल मंडळांमध्ये प्रशासनाकडून पाहणी दौरे आयोजित केले जात आहेत.
४. शेतकऱ्यांनी शेतातील उभी पिके काढण्याची घाई करू नये
पिकांचे नुकसान झाल्यामुळे अनेक शेतकरी हवालदील होऊन रब्बी हंगामाच्या तयारीत शेतात रोटाव्हेटर फिरवत आहेत किंवा उभी पिके उपटून टाकत आहेत. परंतु, शेतकऱ्यांनी ही चूक अजिबात करू नये. जोपर्यंत अधिकृत पंचनाम्याची प्रक्रिया आणि पीक कापणीचे प्रयोग पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत शेतातील पिके काढू नका. पिके काढून टाकल्यास प्रत्यक्ष पाहणीच्या वेळी पुरावा न राहिल्याने पीक विम्याची भरपाई किंवा शासकीय मदत मिळण्यात अडचण येऊ शकते.
५. ॲपद्वारे नुकसानीची नोंद आणि पुरावे गोळा करा
पिकाचे प्रचंड नुकसान झाले असल्यास शेतकऱ्यांनी स्वतः शेतातील पिकांचे स्पष्ट फोटो आणि व्हिडिओ काढून ठेवावेत. तसेच, पीक विमा भरलेला असल्यास PMFBY (प्रधानमंत्री पीक विमा योजना) च्या मोबाइल ॲप्लिकेशनवर जाऊन नुकसानीची माहिती (वैयक्तिक क्लेम) वेळेत नोंदवावी. ॲपवर तक्रार दाखल करताना फोटो आणि व्हिडिओ अचूक लोकेशनसह अपलोड होतात, जे पुढील प्रक्रियेत अत्यंत महत्त्वाचा पुरावा ठरतात.
६. कृषी विभागाशी त्वरित संपर्क साधा
आपल्या गावामध्ये किंवा महसूल मंडळामध्ये अद्याप पाहणी पथक किंवा पंचनामे सुरू झाले नसतील, तर शेतकऱ्यांनी स्थानिक कृषी सहाय्यक अथवा तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयाशी तातडीने संपर्क साधावा. आपल्या भागातील नुकसानीची दाहकता प्रशासनाच्या निदर्शनास आणून द्यावी. आवश्यक ती कागदपत्रे आणि नुकसानीचे पुरावे कृषी विभागाकडे सादर केल्यास नुकसान भरपाई मिळण्याचा मार्ग सुकर होईल.