एल निनोचा प्रभाव किती दिवस राहणार ; एल-निनोची वाढती तीव्रता आणि शेतीसमोरील आव्हाने
देशात आणि महाराष्ट्रात पावसाने दिलेल्या दीर्घ उघडीपीमुळे सध्या शेतकरी वर्गासमोर मोठे संकट उभे ठाकले आहे. पावसाने दडी का मारली आणि हा खंड नेमका किती काळ कायम राहणार, असा प्रश्न सर्वांना पडला आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे विषुवृत्तीय प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राचे पाणी असामान्यपणे तापले असून त्यामुळे एल-निनोची स्थिती दिवसेंदिवस अधिक तीव्र होत चालली आहे.
जागतिक हवामान संघटनेच्या (WMO) ताज्या अहवालानुसार, प्रशांत महासागरातील ही एल-निनोची स्थिती पुढील वर्षाच्या फेब्रुवारी महिन्यापर्यंत कायम राहण्याची शक्यता जवळपास १०० टक्के वर्तवण्यात आली आहे. परिणामी, जगभरातील पाऊस आणि तापमानाच्या नैसर्गिक पॅटर्नमध्ये मोठे बदल घडून येण्याची शक्यता आहे. काही देशांमध्ये अतिवृष्टी आणि महापुराचा धोका निर्माण होऊ शकतो, तर काही भागांमध्ये तीव्र दुष्काळ आणि उष्णतेच्या लाटेची शक्यता वाढली आहे.
प्रशांत महासागरातील घडामोडींचा विचार केल्यास, एल-निनोची तीव्रता मोजण्यासाठी ‘निनो ३.४’ निर्देशांक अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. मे ते जुलै दरम्यान या भागातील तापमान सरासरीपेक्षा १.५ अंश सेल्सिअस जास्त नोंदवले गेले होते. मात्र, ऑगस्टच्या मध्यापर्यंत ही तफावत २.२ ते २.६ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचली आहे. केवळ समुद्राच्या पृष्ठभागाचेच नव्हे, तर समुद्राच्या पोटातील (पृष्ठभागाखालील) पाणीही सरासरीपेक्षा तब्बल ८ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त उष्ण झाल्याचे निष्पन्न झाले आहे.
हवामानातील या टोकाच्या बदलांचा थेट फटका कृषी क्षेत्र, पाणीसाठा आणि अन्नधान्य उत्पादनाला बसण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे पिकांचे मोठे नुकसान होण्याची भीती असून येणाऱ्या काळात भूजल पातळी आणि धरणातील पाणीसाठ्यावरही याचा विपरीत परिणाम जाणवू शकतो.
या पार्श्वभूमीवर शेती, आरोग्य, ऊर्जा आणि जलसंपदा यांसारख्या क्षेत्रांना वेळेवर अचूक हवामान अंदाज व माहिती मिळणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे. यासाठी जागतिक हवामान संघटना संयुक्त राष्ट्रे आणि मानवतावादी संस्थांसोबत मिळून काम करत असून संभाव्य धोके टाळण्यासाठी विविध उपाययोजनांवर भर दिला जात आहे.