मान्सूनचा अंदाज: यंदा देशात पावसाची १५% तूट राहण्याची शक्यता; दुष्काळसदृश स्थितीचा धोका
स्कायमेटचा सुधारित अंदाज आणि दुष्काळाची शक्यता
हवामान अंदाज वर्तवणारी खाजगी संस्था ‘स्कायमेट वेदर’ने चालू मान्सून हंगामाचा सुधारित अंदाज जाहीर केला आहे. या अंदाजानुसार, संपूर्ण मान्सून हंगामात देशभरात सरासरीच्या तुलनेत सुमारे १५% पावसाची तूट राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. हवामानशास्त्राच्या नियमांनुसार पावसाची तूट १० ते ११ टक्क्यांपेक्षा जास्त झाल्यास ती दुष्काळ श्रेणीमध्ये मोडते. त्यानुसार यंदा देशात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता सुमारे ७०% असल्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
हंगामातील महिन्यांनुसार पावसाची आकडेवारी
हंगामाच्या सुरुवातीला जून महिना अत्यंत निराशाजनक ठरला होता, ज्यामध्ये सरासरीपेक्षा तब्बल ३५.४% कमी पाऊस झाला. त्यानंतर जुलै महिन्यात पावसाने चांगला जोर धरल्यामुळे सरासरीपेक्षा १% जास्त पाऊस नोंदवला गेला आणि शेतीकामांना दिलासा मिळाला. मात्र, मान्सूनचा उत्तरार्ध पुन्हा कमकुवत राहण्याची चिन्हे आहेत. ऑगस्ट महिन्यात सुमारे १६% आणि सप्टेंबर महिन्यात सुमारे २०% पावसाची घट राहण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
महाराष्ट्रातील परिस्थिती: विदर्भ आणि मराठवाड्यात चिंता
महाराष्ट्राचा विचार केल्यास जुलै महिन्यात झालेल्या चांगल्या पावसानंतर ऑगस्टमध्ये पावसाने मोठी विश्रांती घेतली आहे. त्यामुळे सध्या विदर्भ आणि मराठवाड्यात पावसाची तूट सुमारे २१ टक्क्यांवर पोहोचली असून, पुढील काळात चांगला पाऊस न झाल्यास ही तूट अधिक वाढण्याची शक्यता आहे. मध्य महाराष्ट्रात आधी जास्त पाऊस झाला असला तरी पावसाअभावी तेथील सरासरीही झपाट्याने खाली येत आहे. तसेच मुंबई आणि कोकण किनारपट्टीवरही ऑगस्टमध्ये नेहमीसारखा मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता कमी आहे.
दक्षिण आणि पूर्व भारतातील पावसाचे चित्र
दक्षिण भारतातील राज्यांमध्येही पावसाची मोठी तूट पाहायला मिळत आहे. विशेषतः आंध्र प्रदेशात सुमारे ३८% तूट नोंदवली गेली असून कर्नाटक आणि केरळमध्येही परिस्थिती चिंताजनक बनली आहे. दुसरीकडे, पूर्व भारतातील ओडिशा आणि पश्चिम बंगालमध्ये समाधानकारक पाऊस झाला आहे. बिहार आणि पूर्व उत्तर प्रदेशात आधी पावसाची मोठी कमतरता होती, परंतु ऑगस्टच्या उर्वरित दिवसांत या भागात पावसाच्या काही चांगल्या सरींची शक्यता असल्याने तेथे काही प्रमाणात सुधारणा होऊ शकते.
मान्सूनची वेळेआधीच माघार घेण्याची शक्यता
वातावरणातील बदल, हवेतील बाष्प (आर्द्रता) कमी होणे आणि वाऱ्यांची बदलती दिशा या सर्व घटकांमुळे पश्चिमोत्तर भारतातून मान्सून वेळेआधीच माघार घेण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. ऑगस्ट महिन्याच्या अखेरपासूनच पावसाचे प्रमाण नगण्य होऊन मान्सून परतीचे संकेत दिसू शकतात. एकूणच ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यांतील कमी पावसामुळे यंदाचा मान्सून हंगाम कोरडा राहण्याची दाट शक्यता असून शेतकऱ्यांनी पाण्याचे योग्य नियोजन करणे गरजेचे ठरणार आहे.